Tác nhân chính gây bệnh phân trắng cho tôm thẻ chân trắng
Khi nuôi tôm, điều làm người nuôi lo sợ nhất là việc xuất hiện quá nhiều triệu chứng mơ hồ khó phân biệt chính xác về một loại bệnh nào đó trên tôm. Điều này ảnh hưởng rất nhiều đến hướng điều trị dứt điểm căn bệnh, cải thiện tình trạng nuôi.
Hiện nay đang trong mùa mưa, tình hình thời tiết trong ngày càng thay đổi bất thường dẫn đến các yêu tố môi trường trong ao nuôi dễ bị biến động làm cho tôm nuôi dễ bị phát sinh các mầm bệnh mà trong đó điển hình là bệnh phân trắng trên tôm (White Feces Syndrome – WFD).
Bệnh phân trắng ở tôm thẻ (White Feces Syndrome – WFD) đơn thuần không gây chết hàng loạt và không gây thiệt hại nghiêm trọng cho người nuôi mà nó chỉ làm tôm giảm ăn, bỏ ăn, chậm lớn, ốp thân… vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất tôm nuôi. Mỗi khi đến mùa mưa, bệnh phân trắng tiếp tục xuất hiện trên các ao nuôi tôm bằng những yếu tố tác động từ môi trường và đặc biệt phải kể đó là sự xâm nhập của các loại vi khuẩn thuộc giống Vibrio spp. Ngoài ra, một số trường hợp bệnh phân trắng gây chết hàng loạt khi chuyển biến quá nặng từ bệnh từ phân trắng chuyển sang bệnh gan tuỵ.
1. Dấu hiệu của bệnh phân trắng trên tôm thẻ
Dấu hiệu đầu tiên nếu để lâu không điều trị có thể dẫn đến bệnh phân trắng như tôm bị ruột lỏng, ruột đứt khúc, cong thân, đường ruột ở đốt thân cuối của tôm (gần gai đuôi) bị đứt khúc và có màu trắng đục (người nuôi tôm thường gọi hạt gạo hay mủ đuôi). Bệnh phân trắng ở tôm trở nên rõ ràng khi hệ thống tiêu hóa của tôm bị trục trặc và phân chuyển từ màu nâu sang màu trắng nhạt. Phân trắng hoặc vàng nâu dường như nổi nhiều hơn phân bình thường và nổi trên mặt nước và dồn vào góc ao hoặc cuối hướng gió. Gan tụy tôm trở nên trắng và mềm.
Đồng thời, ruột và phân chuyển sang màu vàng hoặc trắng. Khi quan sát bằng mắt thường, dễ dàng nhận thấy những sợi phân trắng trong ao cũng là lúc tôm bắt đầu ăn ít hơn, màu sắc trên thân tôm dần chuyển sang màu sậm hơn, mang tôm dần chuyển sang màu tối. Tôm bị phân trắng có hiện tượng mềm võ và có thể dẫn đến lệch sizes. Tôm có hiện tường chết rải rác hàng ngày trong thời gian bị phân trắng. Tác nhân gây bệnh phân trắng trên tôm thẻ chân trắng, Litopenaeus vannamei(Boone, 1931).
Đường ruột là một trong những bộ phận quan trọng nhất của tôm, cấu tạo đơn giản nhưng rất dễ mẫn cảm với mầm bệnh nguy hiểm, đặc biệt là hội chứng đường ruột cấp trên tôm, hội chưng phân trắng. Nó có thể được gây ra bởi sự kết hợp của vài nguyên nhân khác nhau như sau:
1 Do tảo độc: Một số ao nuôi có sự phát triển các nhóm tảo lam với mật số cao hoặc các nhóm tảo độc khác như Pseudo-nitzschia spp ảnh hưởng đến tôm. Các loài tảo này có thể tiết ra độc tố trong môi trường ao nuôi hoặc khi tôm ăn phải các loại tảo độc sẽ làm rối loạn chức năng đường ruột dẫn đến tôm không tiêu hóa được thức ăn.
2. Sự hiện diện của Vibrio spp với mật số cao. Điều kiện môi trường nước ao nuôi kém chất nước khi hàm lượng vật chất hữu cơ tích luỹ cao, thức ăn dử thừa nhiều không được phân huỷ sẽ tạo điều kiện tốt cho sự phát triển và tăng mật số của Vibrio spp.
3. Nguồn tôm giống không đãm bảo chất lượng: Sử dung nguồn tôm giống yếu từ các cơ sở sản xuất tôm kém chất lượng và không có các chứng nhận an toàn dịch bệnh.
4. Nội ký sinh trùng Gregarines: Sự hiện diện của Protozoa Gregarines trong đường ruột tôm và hệ gan tuỵ có thể dẫn đến tình trạng tôm bị phân trắng. Khi ký sinh trong đường ruột tôm chúng gây tổn thương các biểu mô, tắc nghẽn ruột, tổn thương niêm mạc ruột do đó ruột tôm sẽ không hấp thu được chất dinh dưỡng. (Mastan, 2015).
5.Thức ăn kém chất lượng: Thức ăn không đảm bảo chất lượng, thức ăn bị mốc và chứa độc tố khi cho tôm ăn các loại thức ăn này sẽ bị bệnh đường ruột. Thức ăn cho ăn bị dính trên thành bạt, cầu nhá, máy quạt.. lâu ngày bị nhiễm nấm mốc, vi khuẩn rơi xuống tôm ăn dẫn đến bệnh lây lan.
Trong trường hợp này, bệnh phân trắng thường gặp ở giai đoạn tôm 50 đến 60 ngày tuổi trong cả môi trường ao nuôi nước lợ, nước mặn, đặc biệt tại độ mặn cao, nhiệt độ cao. Mastan (2015) ghi nhận mật số cao của một số loài Vibrio spp, bao gồm V. alginolyticus, V. fluvialis, V. mimicus, V. parahaemolyticus và Vibrio sp, đã được phân lập trực tiếp từ các mẫu tôm bị bệnh phân trắng thuộc nhiều trại nuôi tôm thương phẩm tại các tỉnh West Godavari, Prakasam và Nellore của Andhra Pradesh. Tưởng tự như vậy, tôm thẻ chân trắng bị bệnh phân trắng tại một số trại nuôi tại Thái Lan được xác định sự hiện diện của một số loài Vibrio spp (V. harveyi, V. alginolyticus, V. parahaeolyticus, V. anguillarum, V. fluvialis, V. mimicus, V. vulnificus, V. damselae, and V. cholera) và giống Propionigenium với mức độ cao (Prachumwat và ctv, 2021). Trong đó V. parahaemolyticus và V. alginolyticus chiếm ưu thế trong tất cả các ao nhiễm bệnh phân trắng (Tang và ctv, 2016).
Tại Việt Nam, khi nghiên cứu hệ vi khuẩn đường ruột của tôm thẻ chân trắng tôm khoẻ mạnh và tôm bị bệnh tại Sóc Trăng cho thấy Vibrio là chi được xếp vào nhóm tác nhân gây bệnh trên tôm đã được tìm thấy chủ yếu trong mẫu ruột tôm bị bệnh bao gồm bệnh phân trắng (Thanh và ctv, 2018).
Ngoài ra, Vi bào tử trùng microsporidian, Enterocytozoon hepatopenaei (viết tắt là EHP) cũng được xác định hiện diện tại mật số cao trong các mẫu tôm bị bệnh phân trắng tại các trại nuôi ở Indonesia (ICAR-Central Institute of Brackishwater Aquaculture, 2015; Tamilarasu và ctv, 2020).